Szukanie bursztynu na plaży

Bursztyn bałtycki to nie kamień, lecz skamieniała żywica drzew iglastych. Powstał w eocenie, mniej więcej 35–50 mln lat temu, w ciepłych lasach rosnących tam, gdzie dziś są Skandynawia i Morze Bałtyckie. Wielka rzeka niosła żywicę do delty w pobliżu Półwyspu Sambijskiego, na terenie dzisiejszego obwodu królewieckiego, gdzie zachowała się w zielonkawoszarej warstwie, którą dawni górnicy nazywali „niebieską ziemią”. Na tym półwyspie leży około 90% światowych zasobów bursztynu.

‍

Po epoce lodowcowej fale zaczęły podmywać brzegi Sambii, a prądy przybrzeżne niosły bursztyn na północ, w stronę Juodkrantė, Šventoji i Lipawy. Duże sztormy do dziś poruszają bursztynonośne warstwy dna morskiego, a na litewskim wybrzeżu zbiera się około 600 kg bursztynu rocznie.

• Idź po sztormie, nie w jego trakcie. Poławiacze bursztynu są zgodni: im większy i dłuższy sztorm, tym lepiej, a najlepszy moment to chwila, gdy morze dopiero zaczyna się uspokajać, a fale wciąż napływają jedna za drugą.
• Wcześnie rano, zanim inni przejdą linię wody. Wyrzucony bursztyn nie leży długo: gdy wiatr i prąd się zmienią, w ciągu kilku godzin może znowu zniknąć.
• Kieruj się wodorostami. Wypatruj w przyboju ciemnych kożuchów wodorostów i gałązek, zwłaszcza takich, nad którymi krążą mewy. Gdy kożuch dryfuje do brzegu, zaczyna się połów.
• Przeszukuj świeże wały przy linii wody. Zawodowcy łowią około 90% bursztynu siatką w falach, a nie na suchym piasku.
• Nie licz na duże kawałki. Typowe znalezisko ma wielkość ziarnka grochu lub paznokcia, a przezroczyste kawałki trudno dostrzec wśród szczątków.

‍

Wskaźnik powyżej bierze pod uwagę tylko wiatr od morza, od południowo-południowo-zachodniego do północno-północno-zachodniego. Wybrzeże jest tu zwrócone na zachód, więc to właśnie ten wiatr pcha fale na plażę. To orientacyjna ocena oparta na doświadczeniu poławiaczy bursztynu i danych pogodowych, a nie naukowa prognoza.

Na dnie Bałtyku wciąż zalegają pozostałości amunicji zapalającej z czasów II wojny światowej. Zawarty w niej biały fosfor wyrzucany jest na brzeg i wygląda zupełnie jak bursztyn. Po wyschnięciu zapala się w temperaturze około 40–50 °C — wystarczy ciepło kieszeni — i płonie w temperaturze do 1000 °C. Latem 2015 roku w ciągu półtora tygodnia pięcioro wczasowiczów w Šventoji, wśród nich siedmioletnia dziewczynka, poparzyło sobie ręce, gdy „bursztyn” nagle się rozgrzał. Ratownicy mówią, że po sztormach takich przypadków jest więcej, a najwięcej zdarza się między falochronami w Šventoji.

‍

• Zakładaj rękawiczki i nigdy nie bierz niczego do ust.
• Nigdy nie wkładaj znalezisk do kieszeni. Noś je w metalowej puszce lub innym niepalnym pojemniku.
• Pozwól znaleziskom dobrze wyschnąć na zewnątrz, zanim wniesiesz je do środka.
• Jeśli „kamień” zacznie dymić lub płonąć, przysyp go piaskiem albo wrzuć do wody. Jeśli skóra jest poparzona, natychmiast zanurz ją w wodzie (morska też się nada), chłodź dalej i dzwoń pod 112.

‍

Pierwsze trzy to zalecenia litewskiego Ministerstwa Środowiska. I nie wchodź do wody, gdy trwa sztorm: nawet doświadczeni poławiacze bursztynu nie zabierają gości w duże, zimne fale.

Tak. Każdy może zbierać to, co wyrzuci morze: od XIX wieku ta tradycja jest bezpłatna i otwarta dla wszystkich, a sam Nadmorski Park Regionalny organizuje wycieczki na łowienie bursztynu. Wydobywanie bursztynu z wydm lub dna morskiego jest zabronione. Zgodnie z litewską ustawą o zasobach podziemnych bursztyn jest kopaliną, a na jego wydobycie potrzebne jest zezwolenie.

‍

Karklė i Nemirseta leżą w Nadmorskim Parku Regionalnym, a Mierzeja Kurońska ma własne obszary chronione. Trzymaj się tam oznakowanych ścieżek i nie depcz wydm.

Gdy nie ma sztormu, bursztyn najlepiej zobaczyć w Muzeum Bursztynu w Połądze, w pałacu Tyszkiewiczów w Parku Botanicznym, około 900 metrów od hotelu przez park Birutė. W piętnastu salach pokazano około 4500 okazów bursztynu, od owadów uwięzionych w żywicy miliony lat temu po Kamień Słońca, który waży około 3,5 kg.

‍

Od 16 września do 14 maja muzeum jest otwarte od wtorku do soboty 10.00–18.00 i w niedzielę 10.00–17.00, a latem o godzinę lub dwie dłużej. W poniedziałki i święta jest nieczynne, a kasa zamyka się godzinę przed muzeum. Bilet kosztuje poza sezonem 6 € (ulgowy 3 €), latem 8 € i 4 €, a bilety można kupić online. Jeśli chcesz po drodze przejść się po parku, zajrzyj do naszego przewodnika Park Birutė i Muzeum Bursztynu.

‍

Na prawdziwy „połów” Nadmorski Park Regionalny poleca wycieczki na łowienie bursztynu z miejscowym przewodnikiem w Karklė. O ceny i terminy zapytaj w centrum dla zwiedzających parku.