Nationaal Park Žemaitija

In 1960–1962 bouwde het Sovjetleger in het bos van Plokštinė bij het meer van Plateliai de eerste ondergrondse lanceerbasis voor ballistische raketten van de Sovjet-Unie. Zo’n 10.000 soldaat-bouwers groeven de schachten van 27 meter met de hand, met schoppen, „als waterputten”. Van 1963 tot 1978 stonden hier vier R-12-raketten met thermonucleaire kernkoppen, gericht op steden in West-Europa. De doelen werden om de paar jaar gewijzigd, maar er werd nooit een raket gelanceerd. De troepen vertrokken op 18 juni 1978, er kwam een pionierskamp, en in 2012 ging het museum open voor bezoekers.

‍

Onder de grond volgt u een gang met een witte lijn op de vloer, ziet u de gerestaureerde controlekamer, het kantoor van de commandant en het communicatieknooppunt, en kijkt u omlaag in een echte raketsilo. De tentoonstelling over de Koude Oorlog, de raketmodellen en een simulatie van een kernexplosie in het voormalige magazijn maken zelfs indruk op tieners die niet van musea houden. Een halve kilometer verderop ligt het voormalige militaire stadje: ongeveer tien gebouwen zijn van buitenaf te zien, en in 2025 kwamen er informatieborden en een 3D-maquette van het stadje bij.

Deze vreemde en mooie tuin is gemaakt door de autodidactische steenhouwer Vilius Orvidas (1952–1992), de derde generatie van een familie steenhouwers. In 1973, terug uit het leger, begon hij samen met zijn vader keien naar huis te slepen die bij de Sovjetdrooglegging zouden worden opgeblazen. Hetzelfde deed hij met eeuwenoude bomen, stronken en oud boerengereedschap van gesloopte boerderijen. Daaruit groeiden religieuze en artistieke composities die de Sovjetautoriteiten niet bevielen. In 1989 werd Vilius franciscaan, broeder Gabriël, en in 1992 overleed hij plotseling terwijl hij op de hoeve aan het werk was.

‍

Paden lopen tussen stenen, houten beelden en oude voorwerpen, „waaronder zelfs een tank”. Bezoekers worden uitgenodigd zelf de grote klok te luiden. Op de stenen en houten constructies klimmen is niet toegestaan, en kinderen moeten in de gaten worden gehouden. Er is geen café, dus neem voor een langer bezoek iets te eten mee.

Het meer van Plateliai is het grootste en diepste meer van Žemaitija: ongeveer 1200 ha en bijna 50 m diep, met zeven eilanden. Volgens de legende hing er drie dagen lang een enorme zwarte wolk boven de weiden, tot een oude vrouw uitriep „Kāp platē lėij!” („Wat regent het wijd!”), waarop de wolk neerviel en het meer werd. In de 15e eeuw stond er op het Kasteeleiland een hertogelijk kasteel, met het schiereiland Šventorkalnis verbonden door een houten brug van bijna 300 m lang.

‍

Van het eind van de 18e eeuw tot 1940 was het landgoed Plateliai van de Franse graven de Choiseul-Gouffier. Het houten paleis brandde in 1943 af, maar de stallen, de graanschuur en de dorsschuur zijn bewaard gebleven. Het vastenavondmuseum in de stallen heeft meer dan 300 maskers: Plateliai was beroemd om zijn Užgavėnės, zelfs in de Sovjettijd, toen het feest verboden was. In het landgoedpark groeit de Heksenes, de dikste es van Litouwen, met een omtrek van 7,56 m.

• Op maandag zijn de hoeve Orvidai, de tentoonstellingen van landgoed Plateliai en het bezoekerscentrum gesloten. Het Museum van de Koude Oorlog is elke dag open, dus bouw de dag daaromheen op, met een wandeling bij het meer, bijvoorbeeld het natuurpad Šeirė van 4 km.
• December–februari is de hoeve Orvidai gesloten. Rijd meteen naar het Museum van de Koude Oorlog en daarna door naar Plateliai (dinsdag–zaterdag).
• Op zondag buiten de zomer zijn de tentoonstellingen van landgoed Plateliai en het bezoekerscentrum gesloten.
• Begin juli vindt het Grote Kerkfeest van Žemaičių Kalvarija plaats (in 2026 van 1 tot 12 juli). Het is een bijzondere ervaring, maar het verkeer door het stadje gaat langzaam en parkeerplaatsen zijn schaars.

‍

Zo’n dag is met het openbaar vervoer niet te doen: bussen van Plungė naar Plateliai rijden alleen vroeg in de ochtend en ’s avonds, en naar het Museum van de Koude Oorlog rijdt geen enkele bus.

Kinderen die nog niet naar school gaan, mogen gratis het Museum van de Koude Oorlog in, maar kinderen moeten bij een volwassene blijven en kinderwagens zijn onder de grond niet toegestaan. Het ondergrondse deel is niet aangepast voor mensen met beperkte mobiliteit: zij kunnen het bezoekerscentrum en de buitententoonstelling bezoeken. Van oktober tot april organiseert het museum programma’s per leeftijdsgroep, bijvoorbeeld de escapegame „Operatie SS4 Sandal” vanaf 16 jaar; die moet u vooraf boeken.